Partnerle Birlikteyken Ereksiyon Kaybı Ne Kadar Yaygın?

Partnerle birlikteyken ereksiyonun kaybolması, erkeklerin büyük bir kısmının hayatının bir döneminde yaşadığı ve sanıldığından çok daha yaygın bir deneyimdir. Yakınlaşma başladığında her şey yolunda giderken, tam önemli bir anda sertliğin azalması kafa karıştırıcı, utandırıcı ve kaygı uyandırıcı olabilir. Pek çok erkek bu durumu kimseyle konuşmaz ve sorunu yalnızca kendisinin yaşadığını düşünür. Bu sessizlik, sorunun gözünde olduğundan daha büyük görünmesine yol açar.

Oysa veriler tam tersini söylüyor. 40-70 yaş arası erkeklerle yürütülen Massachusetts Erkek Yaşlanması Çalışması’nda, hafiften tama kadar değişen düzeylerde ereksiyon sorununun toplam yaygınlığı %52 olarak bulundu. Sorun yalnızca ileri yaşlara özgü de değil: Capogrosso ve arkadaşlarının 2013 tarihli çalışmasında, yeni başlayan ereksiyon sorunu nedeniyle ilk kez tıbbi yardım arayan her 4 erkekten 1’inin 40 yaşın altında olduğu görüldü.

Partnerle birlikteyken ereksiyon kaybının farklı biçimleri olabilir:

• Ön sevişme sırasında sertleşip birleşme anına geçerken sertliğin kaybolması
• Prezervatif takarken ereksiyonun azalması
• Yeni bir partnerle ilk birlikteliklerde sorun yaşamak
• Bir kez yaşanan kaybın ardından sonraki her yakınlaşmada aynı şeyin olacağından korkmak
• Ereksiyonun başlaması ama sürdürülememesi

Ara sıra yaşanan ereksiyon kaybı, yorgunluk, stres ya da alkol gibi geçici etkenlerle ortaya çıkabilen normal bir durumdur. Ancak tekrarladığında, beraberinde güçlü bir performans kaygısı getirebilir. Bu yazıda bu kaygının nasıl işlediğini ve onunla nasıl başa çıkabileceğini birlikte ele alacağız. Bu bilgiler, yaşadığın deneyimi daha gerçekçi bir çerçeveye oturtmana yardımcı olabilir.

Tek Başımayken Sorun Yoksa Partnerimle Neden Oluyor?

Tek başınayken ereksiyon konusunda sorun yaşamayıp partnerle birlikteyken zorlanıyorsan, bu durum bazen psikolojik ya da ilişkisel etkenlerin devreye girdiğini düşündürebilir. Buna zaman zaman durumsal ereksiyon sorunu denir. Yani bedenin sertleşme kapasitesi vardır ama bazı koşullarda bu süreç daha kolay bozulabilir.

Burada önemli olan tek bir belirtiye bakıp hemen sonuca varmamak. Sabah ereksiyonlarının olması ya da tek başınayken sertleşmenin rahatça oluşması, bedenin bu işlevi yerine getirebildiğine dair olumlu bir işaret olabilir. Partnerle birlikteyken ise işin içine beklenti, kaygı ve kendini izleme hali girebilir.

Aradaki fark bazen şu noktalarda ortaya çıkar:

• Değerlendirilme hissi: Tek başınayken kimse seni izlemiyor. Partnerle birlikteyken ise “Yeterli miyim?”, “Nasıl görünüyorum?” gibi düşünceler devreye girebilir.
• Kontrol hissi: Tek başınayken neyin, ne kadar ve hangi hızda olacağını tamamen sen belirlersin. Partnerle birlikteyken bu kontrol paylaşılır.
• Sonuç baskısı: “Birleşme olmalı”, “sertliğim devam etmeli” ya da “partnerimi memnun etmeliyim” gibi düşünceler baskıyı artırabilir.
• Duygusal taraf: Reddedilme, utanma, hayal kırıklığı yaratma ya da başarısız görünme korkusu da bedensel tepkiyi etkileyebilir.

Bu yüzden sorun her zaman “beden çalışmıyor” anlamına gelmez. Bazen zihin fazla devrede olduğu için beden rahat çalışamaz.

Yine de bedensel nedenleri tamamen göz ardı etmemek gerekir. Özellikle sorun yeni başladıysa, sıklaşıyorsa ya da başka belirtiler de varsa bir hekim değerlendirmesi iyi olur. Böylece hem fiziksel taraf netleşir hem de gereksiz kaygı biraz azalabilir.

Kendimi İzlemeye Başlayınca Ereksiyonum Neden Kayboluyor?

Kendini izlemeye başladığında ereksiyonunun kaybolması, dikkatinin cinsel uyaranlardan uzaklaşıp performansını değerlendirmeye kaymasından ve bu durumun bedende kaygı tepkisini tetiklemesinden kaynaklanır. Masters ve Johnson bu duruma izleyici rolü (spectatoring) adını verdi: Kişi yaşadığı deneyimin içinde olmak yerine, onu dışarıdan izleyen ve puanlayan bir gözlemciye dönüşür.

Psikolog David Barlow’un 1986 tarihli modeli bu süreci bilişsel müdahale kavramıyla açıklar. Barlow’a göre cinsel işlev sorunu yaşayan kişiler, uyarılma sırasında dikkatlerini erotik işaretlere değil, “Ya olmazsa?” gibi performansla ilgili kaygılara yöneltir. Bu dikkat kayması uyarılmayı azaltır, azalan uyarılma kaygıyı artırır ve döngü kendini besler. Bu nedenle kaygı arttıkça sorun da büyüyormuş gibi görünür.

Bu döngüde bedende olanlar da önemlidir. Ereksiyon, damarların gevşemesini ve penise kan akışının artmasını gerektiren, parasempatik sinir sistemi ağırlıklı bir süreçtir. Kaygı ise sempatik sinir sistemini harekete geçirir ve adrenalin salgılatır. Adrenalin damarları daraltarak ereksiyonun tam tersi yönde çalışır.

Kendini izleme döngüsü genellikle şu düşüncelerle başlar:

• “Yeterince sert mi?”
• “Bu sefer de olmazsa ne düşünür?”
• “Birleşme anına kadar sürmeli.”
• “Geçen seferki gibi olacak.”

Bu düşünceler, cinselliği keyifli bir paylaşım olmaktan çıkarıp geçilmesi gereken bir sınava dönüştürür. Döngüyü kırmanın anahtarı, ereksiyonu zorla “sağlamaya” çalışmak değil, dikkati yeniden dokunuşa, nefese ve anın duyumlarına getirmektir. Bu beceri ilk başta zor gelse de pratikle güçlenir ve zamanla kendiliğinden bir alışkanlığa dönüşür.

İlişkideki Hangi Durumlar Ereksiyonu Etkileyebilir?

Ereksiyon her zaman sadece fiziksel bir mesele değil. Bazen ilişkide yaşanan gerginlik, yakınlık, beklenti ya da güvensizlik de etkili olabiliyor. Bu yüzden bir kişi başka bir ilişkide hiç sorun yaşamazken, mevcut ilişkisinin belirli bir döneminde zorlanabilir.

Bunu etkileyen şeyler bazen oldukça basit olabilir:

• Yeni biriyle birlikte olmak: İlk zamanlarda insan ister istemez kendini daha fazla izleyebilir. “Acaba iyi olacak mı?”, “Beni beğenecek mi?” diye düşündükçe rahatlamak zorlaşabilir.
• Arada kalan kırgınlıklar: Günlük hayatta konuşulmayan bir öfke ya da küslük, cinselliğe de taşınabilir. Yakınlaşmak isterken zihnin başka yerde olması çok şaşırtıcı değil.
• Çocuk sahibi olmaya çalışmak: Cinsellik belli günlere ve belli bir amaca bağlanınca işin keyifli tarafı geri planda kalabilir. Bir süre sonra “Bugün olmak zorunda” hissi baskı yaratabilir.
• Partnerin verdiği tepki: Ereksiyon azaldığında karşı taraf hemen bunu kendisiyle ilgili görürse durum daha da gerilebilir. “Beni istemiyor musun?” gibi bir soru, sonraki seferde akla takılıp kalabilir.
• Prezervatif takarken verilen ara: Bazen sadece o kısa duraklama bile dikkati dağıtmaya yetebilir. Bu da gayet yaşanabilecek bir durum.
• Yorgunluk ve alkol: Günün sonunda çok yorgun olmak ya da fazla alkol almak da bedensel tepkiyi etkileyebilir.

Asıl zor olan, yaşanan şeye hemen bir anlam yüklemek. Bir taraf “Bende bir problem var” diye düşünürken, diğeri “Demek ki beni çekici bulmuyor” sonucuna gidebilir. Oysa bazen ortada bu kadar büyük bir mesele yoktur.

Partnerin bunu sakin karşılaması, konuyu büyütmemesi ve yakınlaşmayı yalnızca birleşmeye bağlamaması baskıyı ciddi şekilde azaltabilir.

Bazen sorun gerçekten o anki stres, yorgunluk ya da fazla düşünmekten ibarettir. Bu yüzden meseleyi bir başarısızlık gibi görmek yerine, ikinizin birlikte anlayabileceği geçici bir durum olarak ele almak daha rahatlatıcı olabilir.

Ereksiyon Kaygısıyla Başa Çıkmak İçin Ne Yapabilirim?

Ereksiyon kaygısında insan bir süre sonra yakınlaşmaktan çok “Acaba bu sefer olacak mı?” diye düşünmeye başlayabiliyor. Asıl problem de çoğu zaman burada büyüyor. Çünkü kişi kendini ne kadar kontrol ederse, rahatlamak o kadar zorlaşabiliyor.

Bunu biraz hafifletmek için birkaç şey denenebilir:

• Partnerinle konuş: Konuyu yakınlaşma sırasında açmak zorunda değilsin. Daha sakin bir anda anlatmak genelde daha kolay olur. İçinde tutmak ise çoğu zaman baskıyı artırır.
• Bir süre birleşmeyi hedef yapmayın: Her yakınlaşmanın mutlaka birleşmeyle bitmesi gerekmiyor. Sarılmak, öpüşmek, dokunmak ya da sadece birlikte rahat hissetmek de yeterli olabilir.
• Duyusal odaklanmayı deneyin: Masters ve Johnson’ın geliştirdiği bu yöntemde amaç performans değil, bedende ne olduğunu fark etmek. Yani “Oluyor mu?” diye kontrol etmek yerine dokunuşa, sıcaklığa ve hislere dönmek.
• Kendini izlediğini fark ettiğinde dur: Zihin “Sertliğim gidiyor mu?” diye kontrol etmeye başladığında bunu fark etmek bile önemli. O anda dikkati tekrar bedene ve yakınlığa çevirmeyi deneyebilirsin.
• Ereksiyonun değişebileceğini kabul et: Sertlik bazen azalır, sonra tekrar gelebilir. Bu tek başına bir başarısızlık değildir.
• Günlük hayatı da unutma: Uykusuzluk, fazla alkol, sigara ve yoğun yorgunluk da işi zorlaştırabilir.

Buradaki amaç ilk denemede her şeyin düzelmesi değil. Zaten böyle bir beklenti yeni bir baskı yaratabilir.

Daha gerçekçi olan, her yakınlaşmada biraz daha az kontrol etmeye ve biraz daha fazla anda kalmaya çalışmak. Zamanla beden de “Burada bir sınav yok” mesajını daha kolay almaya başlayabilir.

Ereksiyon Sorunu İçin Ne Zaman Doktora ve Uzmana Gitmeli?

Ereksiyon sorunu birkaç haftadır tekrarlıyor, cinsel yaşamını ya da ilişkini belirgin şekilde etkiliyorsa, önce bir hekime ardından gerekirse bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak en sağlıklı yoldur. Psikolojik etkenler güçlü olsa bile, bedensel nedenleri dışlamak her zaman ilk adım olmalıdır.

Bu önemlidir; çünkü ereksiyon sorunu bazen başka sağlık sorunlarının erken bir işareti olabilir. Massachusetts Erkek Yaşlanması Çalışması, yaş etkisi dikkate alındıktan sonra bile ereksiyon sorununun kalp hastalığı, yüksek tansiyon, diyabet, bazı ilaçlar ve depresyon ile ilişkili olduğunu gösterdi.

Bir üroloji uzmanına başvurman gereken durumlar şunlardır:

• Sabah ereksiyonlarının da azalması ya da tamamen kaybolması
• Sorunun her durumda, tek başınayken de ortaya çıkması
• Diyabet, yüksek tansiyon ya da kalp hastalığı gibi risk etkenlerinin bulunması
• Yeni başlanan bir ilaçtan sonra sorunun ortaya çıkması
• Cinsel istekte belirgin azalma ve yorgunluk gibi hormonal belirtiler

Ereksiyon ilaçlarını hekim değerlendirmesi olmadan kullanmamak gerekir; bazı kalp ilaçlarıyla birlikte ciddi riskler taşıyabilirler.

Bedensel bir neden bulunmadığında ya da kaygı belirgin bir rol oynuyorsa, cinsel terapi etkili bir seçenektir. Cinsel terapi, kendini izleme döngüsünü fark etmene, performans kaygısını azaltmana ve partnerinle cinselliği yeniden baskısız yaşamana yardımcı olur. Bireysel ya da çift olarak sürdürülebilen bu süreçte, utanç verici görünen bir konu güvenli bir ortamda konuşulabilir hale gelir. Ereksiyon sorunu, doğru destekle büyük ölçüde yönetilebilen bir durumdur.

Kaynakça

Barlow, D. H. (1986). Causes of sexual dysfunction: The role of anxiety and cognitive interference. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 54(2), 140–148. https://doi.org/10.1037/0022-006X.54.2.140

Capogrosso, P., Colicchia, M., Ventimiglia, E., Castagna, G., Clementi, M. C., Suardi, N., … Salonia, A. (2013). One patient out of four with newly diagnosed erectile dysfunction is a young man—Worrisome picture from the everyday clinical practice. The Journal of Sexual Medicine, 10(7), 1833–1841. https://doi.org/10.1111/jsm.12179

Feldman, H. A., Goldstein, I., Hatzichristou, D. G., Krane, R. J., & McKinlay, J. B. (1994). Impotence and its medical and psychosocial correlates: Results of the Massachusetts Male Aging Study. The Journal of Urology, 151(1), 54–61. https://doi.org/10.1016/S0022-5347(17)34871-1

Kane, L., Dawson, S. J., Shaughnessy, K., Reissing, E. D., Ouimet, A. J., & Ashbaugh, A. R. (2019). A review of experimental research on anxiety and sexual arousal: Implications for the treatment of sexual dysfunction using cognitive behavioral therapy. Journal of Experimental Psychopathology. https://doi.org/10.1177/2043808719847371