Cinselliğin Görev Gibi Hissettirmesi Ne Anlama Geliyor?

Cinselliğin görev gibi hissettirmesi, yakınlaşmanın bir istek olmaktan çıkıp yerine getirilmesi gereken bir zorunluluğa dönüştüğü anlamına gelir. Partnerin sana sarıldığında içinde bir gerginlik belirmesi, “Yine mi?” diye düşünmen ya da bir an önce “halletmek” istemen bu durumun tipik işaretleridir. Çoğu zaman partnerini sevdiğin, onu çekici bulduğun halde bu hisle yaşarsın; bu yüzden durum kafa karıştırıcı ve suçluluk uyandırıcı olabilir. Oysa bu his, sevgi eksikliğinden çok cinselliğin zamanla kazandığı anlamla ilgilidir.

Bu deneyim sanıldığından çok daha yaygındır. İngiltere’de 15 binden fazla kişiyle yürütülen ulusal cinsel yaşam araştırması Natsal-3’e göre, cinsel olarak aktif kadınların %34,2’si ve erkeklerin %14,9’u son bir yıl içinde en az üç ay süren bir cinsel ilgi kaybı yaşadığını bildirdi. Görev hissi de çoğu zaman bu istek azalmasının ilişki içindeki yansımasıdır.

Cinselliğin görev gibi hissettirdiğini gösteren yaygın işaretler şunlardır:

• Partnerinin yaklaşacağını sezdiğinde yorgun ya da meşgul görünmeye çalışmak
• Yakınlaşmayı ertelemek için geç yatmak ya da erken uyumak
• İlişki sırasında zihnen başka yerde olmak
• Cinsellik sonrası rahatlama yerine “bir süre daha sorun yok” hissi yaşamak
• Sarılma ya da öpüşme gibi masum temasların bile cinselliğe gideceği endişesiyle kaçınmak

Bu belirtiler, sende ya da ilişkinde “bozuk” bir şey olduğu anlamına gelmez. Ancak cinselliği hangi motivasyonla yaşadığına ve ikiniz arasında nasıl bir döngünün oluştuğuna bakmak için güçlü bir çağrıdır. Bu yazıda görev hissinin nereden geldiğini ve cinselliği yeniden isteyerek yaşamanın yollarını birlikte ele alacağız.

Neden Sadece Tartışma Çıkmasın Diye Cinsellik Yaşıyorum?

Sadece tartışma çıkmasın diye cinsellik yaşaman, cinselliğe kaçınma motivasyonuyla yaklaştığını gösterir ve bu motivasyon zamanla arzuyu belirgin şekilde azaltır. Psikolojide cinsel motivasyon iki temel yönde incelenir: Yaklaşma motivasyonu, yakınlık, haz ya da bağ kurma gibi olumlu bir şeye ulaşmak için cinsellik yaşamaktır. Kaçınma motivasyonu ise partnerin kırılması, tartışma ya da suçluluk gibi olumsuz bir sonuçtan kaçmak için cinselliğe razı olmaktır.

Muise, Impett ve Desmarais’in 2013 tarihli çalışması, cinselliği olumsuz sonuçlardan kaçınmak için yaşayan kişilerin daha düşük cinsel istek ve daha düşük ilişki doyumu bildirdiğini gösterdi. Impett ve arkadaşlarının 2008’de yayımlanan araştırması da yaklaşma hedefleriyle cinsellik yaşayanların arzularını zaman içinde daha iyi koruyabildiğini ortaya koydu. İlginç biçimde, Muise ve arkadaşlarının bir başka çalışması, partnerinin ihtiyaçlarını gerçekten önemseyerek ve içten gelen bir özenle yakınlaşan kişilerin arzularını daha iyi koruduğunu gösterdi. Yani fark, partner için yapılıp yapılmamasında değil; korkudan mı yoksa istekten mi yapıldığında.

Kaçınma motivasyonu genellikle şu düşüncelerle kendini gösterir:

• “Reddedersem küsecek, bu yüzden kabul etsem iyi olur.”
• “Uzun süredir olmadı, artık yapmam gerekiyor.”
• “İyi bir partner bunu yapar.”
• “Bitsin de rahatlayayım.”

Bu düşüncelerin arkasında çoğu zaman sevgi ve ilişkiyi koruma isteği vardır. Ancak cinsellik düzenli olarak bir kaygıyı yatıştırmak için yaşandığında, beyin yakınlaşmayı haz yerine baskıyla ilişkilendirmeye başlar. Bu da bir sonraki davetin daha da ağır gelmesine yol açar. Döngüyü kırmanın ilk adımı, cinselliğe hangi duyguyla adım attığını dürüstçe fark etmektir.

Partnerim Israr Ettikçe Neden Daha Çok Geri Çekiliyorum?

Partnerin ısrar ettikçe daha çok geri çekilmen, ilişkide talep-geri çekilme döngüsünün cinsellik alanında işlemeye başladığını gösterir. Bu döngüde daha fazla yakınlık isteyen taraf, reddedildikçe daha sık girişimde bulunur ya da kırgınlığını belli eder. Daha az istek duyan taraf ise bu girişimleri baskı olarak algıladıkça daha fazla geri çekilir. Her iki taraf da aslında aynı şeyi ister: kendini sevilmiş ve güvende hissetmek. Döngü uzadıkça iki taraf da birbirinin niyetini yanlış okumaya başlar.

Bu döngüde çoğu zaman iki farklı acı yaşanır. İsteği daha yüksek olan partner kendini reddedilmiş, çekici bulunmayan ya da sevilmeyen biri gibi hisseder. İsteği düşük olan partner ise kendini yetersiz, suçlu ve sürekli değerlendirilen biri gibi hisseder. Zamanla cinsellik, iki kişinin keyif aldığı bir paylaşım olmaktan çıkıp üzerinde sessiz bir pazarlık yapılan bir alana dönüşür.

Döngünün güçlendiğini gösteren işaretler şunlardır:

• Cinselliğin sıklığının sayılması ya da kıyaslanması
• Reddetmenin ardından soğuk bir sessizlik ya da küslük
• Her fiziksel temasın bir “davet” olarak algılanması
• Cinsellik hakkında konuşmanın kaçınılan bir konuya dönüşmesi
• Tatmin olmayan tarafın öfke, diğer tarafın suçluluk biriktirmesi

Bu döngüde suçlu aramak genellikle işe yaramaz; çünkü iki taraf da birbirinin tepkisini besler. Asıl değişim, ikinizin de döngüyü ortak bir sorun olarak görüp “sen” yerine “biz” diliyle konuşmaya başladığında gerçekleşir. Unutma, hiç kimse partnerine cinsellik borçlu değildir; sağlıklı bir yakınlık ancak iki tarafın da gönüllü olduğu bir zeminde gelişebilir.

Cinsel İsteğim Neden Kendiliğinden Gelmiyor?

Cinsel isteğin kendiliğinden gelmiyorsa, bu her zaman bir sorun olduğu anlamına gelmez; pek çok kişide istek, yakınlaşma başladıktan sonra ortaya çıkan tepkisel bir istek biçiminde işler. Geleneksel görüşe göre cinsellik, kendiliğinden gelen bir arzuyla başlar ve ardından uyarılma gelir. Ancak Rosemary Basson’un 2000 yılında önerdiği model, özellikle uzun süreli ilişkilerde bu sıralamanın çoğu zaman tersine işlediğini gösterdi.

Basson’un modeline göre kişi başlangıçta cinsel bir dürtü hissetmese de yakınlık, bağ kurma ya da partnerine yakın olma isteğiyle cinsel olarak açık bir tutum takınabilir. Uygun bir ortam ve dokunuşla uyarılma başladığında, arzu da ardından gelir. Bu durumda “İçimden gelmiyor” hissi, aslında “Henüz gelmedi” anlamına gelebilir. Bu bakış açısı, yıllardır kendini “isteksiz” olarak tanımlayan pek çok kişi için büyük bir rahatlama kaynağı olabilir.

Kendiliğinden istek ile tepkisel istek arasındaki farkı anlamak şu açılardan önemlidir:

• Kendini “bozuk” ya da “soğuk” olarak etiketlemeni önler.
• Arzunun başlaması için neye ihtiyaç duyduğunu (dinlenmiş olmak, duygusal yakınlık, sakin bir ortam) fark etmeni sağlar.
• Partnerinin, isteğinin başlangıçta görünmemesini reddedilme olarak yorumlamamasına yardımcı olur.
• Yakınlaşmayı bir performans değil, birlikte keşfedilen bir süreç olarak görmeni kolaylaştırır.

Burada kritik bir ayrım var: Tepkisel istek, gönüllülük içinde başlar. Kendini zorlamak, baskı altında razı olmak ya da acı hissettiğin bir deneyime katlanmak tepkisel istek değildir. Açıklık hissi yoksa, önce bu hissin neden kaybolduğunu anlamak gerekir.

Cinselliği Yeniden İsteyerek Yaşamak İçin Ne Yapabilirim?

Cinselliği yeniden isteyerek yaşamak için önce üzerindeki “olmalı” baskısını azaltmak gerekebilir. Amaç daha sık yakınlaşmak değil; cinselliğin yeniden zorunluluk gibi değil, iki tarafın da istediği bir paylaşım gibi hissedilmesi. Bu da genellikle bir anda değil, küçük değişikliklerle oluyor.

Şunlar yardımcı olabilir:

• Konuşmayı yatak odasının dışına taşı: Konuyu gergin bir anda değil, ikinizin de daha sakin olduğu bir zamanda aç. “Son zamanlarda yakınlaşmak bana biraz baskı gibi gelmeye başladı ve bunu değiştirmek istiyorum” gibi cümleler, suçlamadan konuşmayı kolaylaştırabilir.
• Her temasın cinselliğe gitmek zorunda olmadığını netleştirin: Sarılmak, öpüşmek ya da masaj yapmak her zaman bir sonraki adıma geçmek anlamına gelmemeli. Bunu bilmek, fiziksel yakınlığı yeniden daha rahat hale getirebilir.
• Arzunun hangi koşullarda geldiğine bak: Kendini ne zaman daha açık hissediyorsun? Dinlenmişken mi, duygusal olarak yakın hissettiğinde mi, evdeki yük daha dengeli paylaşıldığında mı? Bunları fark etmek önemli.
• “Hayır” demeyi güvenli hale getirin: Reddetmenin küslük, suçluluk ya da tartışmayla sonuçlanmayacağını bilmek, yakınlaşmayı daha az baskılı hale getirir. Bazen rahatça “hayır” diyebilmek, gerçekten istendiğinde “evet” demeyi de kolaylaştırır.
• Performans beklentisini azaltın: Her yakınlaşmanın mutlaka belirli bir sonuca ulaşması gerekmiyor. Bazen sadece yakın olmak da yeterli olabilir. Bu bakış, üzerinizdeki baskıyı azaltabilir.
• Birlikte yeni bir şey yapın: Rutinin biraz dışına çıkmak, birlikte yeni bir hobi denemek ya da kısa bir kaçamak yapmak, partnerini tekrar daha merakla görmene yardımcı olabilir.

Buradaki en önemli nokta, bunun tek kişinin çözmesi gereken bir mesele olmaması. İki taraf da ne hissettiğini rahatça söyleyebildiğinde ve kendini duyulmuş hissettiğinde yakınlık daha doğal hale gelebilir.

Bazen arzu hemen geri gelmez. Ama baskı azaldıkça, temas tekrar güvenli ve keyifli hissettikçe isteğin yeniden ortaya çıkması için daha fazla alan oluşur.

Cinsel Görev Hissi Ne Zaman Uzman Desteği Gerektirir?

Cinsellik uzun süredir bir görev gibi hissettiriyorsa, bu durum ikinizi de yoruyor ve konuşmanıza rağmen pek bir şey değişmiyorsa, dışarıdan destek almak iyi bir seçenek olabilir. Çünkü cinsellik söz konusu olduğunda utanç, kırgınlık ve suçluluk devreye girebilir; bu da açık konuşmayı zorlaştırır.

Şu durumlarda profesyonel destek düşünmek özellikle önemli olabilir:

• Cinsellik sırasında ağrı ya da belirgin bir fiziksel rahatsızlık yaşanıyorsa
• Yakınlaşma, geçmişte yaşanan zorlayıcı deneyimleri hatırlatıyor ve yoğun kaygı yaratıyorsa
• İstek azalmasına keyifsizlik, uyku sorunları veya umutsuzluk da eşlik ediyorsa
• Yeni bir ilaç, hormonal değişiklik ya da başka bir sağlık durumu sonrasında istekte belirgin bir düşüş olduysa
• Cinsellik konusu ilişkide sürekli tartışmaya, kırgınlığa veya uzaklaşmaya neden oluyorsa
• Partnerin ısrarı baskıya, tehdide ya da zorlamaya dönüşüyorsa

Özellikle son maddeyi ayrı tutmak gerekiyor. Rıza yoksa veya kişi baskıyla “evet” demek zorunda hissediyorsa, burada mesele sadece cinsel isteksizlik değildir. Sınırların ihlal edildiği bir durum söz konusudur ve destek istemek tamamen haklı ve yerinde bir adımdır.

Ağrı ya da başka fiziksel belirtiler varsa önce bir hekim değerlendirmesi faydalı olabilir. Fiziksel bir neden bulunmadığında ya da buna psikolojik etkenler de eşlik ettiğinde, konu terapi içinde ele alınabilir.

Cinsel terapi veya çift terapisi, konuşması zor olan konuları daha güvenli bir ortamda ele almayı kolaylaştırabilir. Bireysel terapi ise kendi duygularını, sınırlarını ve ihtiyaçlarını daha net görmene yardımcı olabilir.

Destek almak, ilişkinin bittiği anlamına gelmez. Bazen tam tersine, aynı döngünün içinde sıkışıp kalmak yerine başka bir yol denemek demektir.

Kaynakça

Basson, R. (2000). The female sexual response: A different model. Journal of Sex & Marital Therapy, 26(1), 51–65. https://doi.org/10.1080/009262300278641

Impett, E. A., Strachman, A., Finkel, E. J., & Gable, S. L. (2008). Maintaining sexual desire in intimate relationships: The importance of approach goals. Journal of Personality and Social Psychology, 94(5), 808–823. https://doi.org/10.1037/0022-3514.94.5.808

Mitchell, K. R., Mercer, C. H., Ploubidis, G. B., Jones, K. G., Datta, J., Field, N., … Wellings, K. (2013). Sexual function in Britain: Findings from the third National Survey of Sexual Attitudes and Lifestyles (Natsal-3). The Lancet, 382(9907), 1817–1829. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(13)62366-1

Muise, A., Impett, E. A., & Desmarais, S. (2013). Getting it on versus getting it over with: Sexual motivation, desire, and satisfaction in intimate bonds. Personality and Social Psychology Bulletin, 39(10), 1320–1332. https://doi.org/10.1177/0146167213490963

Muise, A., Impett, E. A., Kogan, A., & Desmarais, S. (2013). Keeping the spark alive: Being motivated to meet a partner’s sexual needs sustains sexual desire in long-term romantic relationships. Social Psychological and Personality Science, 4(3), 267–273. https://doi.org/10.1177/1948550612457185