Yeni Arkadaş Edinmekte Zorlanmak Çok Yaygın mı?

Yeni arkadaş edinmekte zorlanmak, sanıldığından çok daha yaygın bir deneyimdir ve özellikle okul yıllarından sonra pek çok yetişkinin hayatında belirgin hale gelir. Çocukken aynı sınıfta oturmak ya da aynı parkta oynamak arkadaşlık için yeterliyken, yetişkinlikte iş, aile ve sorumluluklar arasında yeni bağlar kurmak giderek zorlaşır.

Bu zorluk çoğu zaman sessizce yaşanır. İnsanlar arkadaş edinemediklerini kimseye söylemez; çünkü bunu kişisel bir eksiklik gibi görürler. Oysa arkadaşlık, kendiliğinden oluşan bir şey değil, zaman ve fırsat gerektiren bir süreçtir. Bu süreç yetişkinlikte doğal olarak yavaşlar. Yani yaşadığın zorluk, pek çok insanın paylaştığı ama nadiren konuştuğu bir deneyimdir.

Arkadaş edinmekte zorlandığını gösteren yaygın işaretler şunlardır:

• Tanıştığın insanlarla ilişkinin yüzeysel sohbetlerin ötesine geçmemesi
• Buluşma teklif etmekten ya da ilk mesajı atmaktan çekinmek
• Davet edildiğinde son anda bahane bularak gitmemek
• Eski arkadaşlıkların zamanla kopması ve yerine yenilerinin gelmemesi
• Hafta sonlarını sürekli yalnız geçirmek ve bundan rahatsızlık duymak
• Bir gruba katıldığında kendini dışarıda kalmış hissetmek

Bu işaretler, sende “yanlış” bir şey olduğu anlamına gelmez. Ancak arkadaşlık ihtiyacı göz ardı edilmemesi gereken önemli bir ihtiyaçtır. Holt-Lunstad ve arkadaşlarının 148 çalışmayı ve 308.849 kişiyi kapsayan meta-analizi, güçlü sosyal ilişkilere sahip kişilerin hayatta kalma olasılığının yaklaşık %50 daha yüksek olduğunu gösterdi. Bu yazıda yeni arkadaş edinmeyi neyin zorlaştırdığını ve bu döngüyü kırmanın yollarını birlikte ele alacağız.

Yetişkinlikte Arkadaş Edinmek Neden Daha Zor Geliyor?

Yetişkinlikte arkadaş edinmek gerçekten daha zor gelebilir. Bunun nedeni çoğu zaman insanın değişmesi değil, arkadaşlığın oluşmasını kolaylaştıran ortamların ortadan kalkmasıdır.

Okul yıllarında aynı insanları her gün görürsün. Ders aralarında, teneffüslerde ya da okul çıkışında sohbet kendiliğinden gelişir. Kimse özel olarak “arkadaş olmaya çalışmaz.” Zaman içinde yakınlık oluşur. Yetişkinlikte ise iş, ev, sorumluluklar ve farklı yaşam düzenleri devreye girer. Bu yüzden yeni insanlarla düzenli karşılaşmak için çoğu zaman biraz çaba gerekir.

Bu konuda Jeffrey Hall’un yaptığı çalışma da oldukça ilginç. Araştırmada, birinin tanıdıktan sıradan bir arkadaşa dönüşmesi için yaklaşık 50 saat, arkadaş sayılabilecek bir yakınlığa gelmesi için yaklaşık 90 saat, yakın arkadaşlığa ulaşması için ise 200 saatten fazla birlikte zaman geçirmek gerekebildiği bulundu.

Yani birkaç kez görüşüp hemen yakınlaşamamak aslında oldukça normal.

Yetişkinlikte arkadaş edinmeyi zorlaştıran bazı şeyler şunlardır:

• Zaman azlığı: İş, ev, aile ve diğer sorumluluklar sosyal hayata ayıracak zamanı azaltabilir.
• Taşınmak: Yeni bir şehre ya da ülkeye gitmek, yıllardır kurduğun çevreden bir anda uzaklaşmana neden olabilir.
• Hazır arkadaş grupları: Bazı insanların çevresi zaten oturmuştur ve yeni birini o gruba dahil etmek her zaman kolay olmaz.
• Hayatların farklı yönlere gitmesi: Biri evlenir, biri çocuk sahibi olur, diğeri yoğun bir işe başlar. Ortak zaman ve ortak konular zamanla azalabilir.
• Uzaktan çalışma: Ofisteki kısa sohbetler, kahve molaları ve günlük karşılaşmalar azalınca yeni insanlarla bağ kurmak da zorlaşabilir.

Buradaki iyi taraf şu: Arkadaş edinmekte zorlanmak her zaman seninle ilgili bir sorun olduğu anlamına gelmez. Bazen sadece yeterince aynı insanlarla, yeterince uzun süre bir arada kalmıyorsundur.

Arkadaşlık çoğu zaman bir anda oluşmaz. Aynı insanlarla tekrar tekrar karşılaşmak, birlikte vakit geçirmek ve sohbet etmek yakınlığın yavaş yavaş gelişmesini sağlar.

İnsanların Beni Sevmediğini Neden Düşünüyorum?

İnsanların seni sevmediğini düşünmen, çoğu zaman gerçeği değil, kendi performansına yönelttiğin sert eleştiriyi yansıtır. Bir sohbetin ardından “Çok sıkıcıydım”, “Yanlış bir şey söyledim” ya da “Beni hiç beğenmedi” diye düşünmek pek çok insanın yaşadığı bir deneyimdir. Ancak araştırmalar bu düşüncelerin büyük ölçüde yanıltıcı olduğunu gösteriyor.

Boothby ve arkadaşlarının 2018 yılında yayımlanan beş çalışmalık araştırması, bu yanılgıya beğenilme açığı adını verdi. Araştırmada insanlar, bir sohbetin ardından karşılarındaki kişinin onları ne kadar sevdiğini ve sohbetten ne kadar keyif aldığını sistematik olarak olduğundan daha düşük tahmin etti. Bu açık, yabancılarla yapılan kısa sohbetlerde, yurt arkadaşlarıyla bir akademik yıl boyunca ve atölye çalışmalarına katılan yetişkinlerde de görüldü. Dahası, utangaç kişilerde bu açık daha büyüktü.

Araştırmacılara göre bu yanılgının nedeni dikkatin nereye yöneldiğidir. Sohbetin ardından kişi kendi hatalarına odaklanırken, karşısındaki kişinin sıcak ve olumlu tepkilerini gözden kaçırır.

Beğenilme açığı, arkadaş edinme sürecini şu yollarla zorlaştırabilir:

• İkinci bir buluşma teklif etmekten vazgeçmek
• Karşı tarafın ilgisini “nezaketten” sanmak
• Gelen davetlere tereddütle yaklaşmak
• Her sohbetten sonra kendini eleştirerek bir sonrakine daha kaygılı girmek

Bu bulgunun gündelik hayattaki anlamı basittir: Karşındaki kişi büyük olasılıkla seni düşündüğünden daha çok seviyor. Bunu hatırlamak, bir sonraki adımı atma cesaretini artırabilir. Kendi iç eleştirmenine karşı biraz daha şefkatli olmak, sohbetlerin ardından gelen kaygıyı da azaltır.

Sosyal Kaygı Arkadaş Edinmemi Nasıl Engelliyor?

Sosyal kaygı yaşandığında sorun çoğu zaman konuşmayı bilmemek değildir. İnsan daha çok yanlış anlaşılmaktan, garip görünmekten ya da reddedilmekten çekinir. Bu korku büyüdükçe yeni insanlarla tanışmak da zorlaşır. Bir süre sonra insan gitmek istediği ortamlardan bile uzak durmaya başlayabilir.

Mesela bir buluşmadan önce akla hemen “Ne konuşacağım?”, “Ya sessiz kalırsam?” ya da “Beni tuhaf bulurlar mı?” gibi düşünceler gelebilir. Ortama girdikten sonra da iş bitmez. Bu kez insan karşısındakini dinlemek yerine kendi sesini, yüz ifadesini ya da söylediği şeyleri takip etmeye başlayabilir.

Sosyal kaygı arkadaşlık kurmayı farklı şekillerde zorlaştırabilir:

• Davetleri geri çevirmek: Gitmek aslında istenir ama kaygı ağır basınca evde kalmak daha kolay gelir.
• Kendinden pek bahsetmemek: Yanlış anlaşılma korkusuyla sohbet güvenli konularda tutulabilir. Bu da karşı tarafın seni gerçekten tanımasını zorlaştırır.
• İlk adımı atmamak: Mesaj atmak, kahve içmeyi önermek ya da numara istemek olduğundan daha büyük bir mesele gibi görünebilir.
• Kendini korumaya çalışmak: Telefona bakmak, sadece tanıdık birinin yanında durmak ya da erken ayrılmak o an rahatlatabilir.
• Sohbeti sonradan didiklemek: Eve dönünce “Bunu niye söyledim?”, “Kesin saçma konuştum” diye aynı konuşmayı tekrar tekrar düşünmek bir sonraki buluşmayı daha da zorlaştırabilir.

Bunların hepsi kısa süreli bir rahatlama sağlar. Ama bir yandan da yeni biriyle yakınlaşmak için gereken zamanı azaltır.

Çünkü arkadaşlık çoğu zaman tek bir güzel sohbetle kurulmaz. İnsanlar tekrar görüştükçe, küçük şeyler paylaştıkça ve birbirlerinin yanında daha rahat oldukça yakınlaşır. Kendini biraz açabilmek de bunun doğal bir parçasıdır.

Eğer insanlarla tanışmak istiyor ama sürekli “Beni nasıl bulacaklar?” düşüncesi yüzünden geri duruyorsan, bu mutlaka sosyal becerilerinin zayıf olduğu anlamına gelmez. Bazen asıl mesele, kaygının zaten var olan becerilerin önüne geçmesidir.

Yeni Arkadaşlıklar Kurmak İçin Neler Yapabilirim?

Yetişkinlikte yeni arkadaş edinmek bazen gereğinden zor bir iş gibi gelebiliyor. Oysa çoğu arkadaşlık tek bir anda oluşmuyor. İnsanlar aynı yerde tekrar tekrar karşılaşıyor, biraz sohbet ediyor, sonra bir gün fark etmeden daha yakın hale geliyor.

O yüzden önce kendine yeni insanlarla doğal olarak karşılaşabileceğin alanlar yaratmak iyi bir başlangıç olabilir.

• Düzenli gittiğin bir yer olsun: Her hafta gittiğin bir kurs, spor salonu, atölye ya da gönüllülük çalışması gibi. Aynı insanları birkaç kez görmek, ilk konuşmayı da sonrakileri de daha kolay hale getirir.
• Sevdiğin şeylerin peşinden git: Ortak bir ilgi alanı varsa sohbet başlatmak çok daha rahat olur. Zaten konuşacak bir şey vardır.
• Bazen ilk adımı sen at: Karşı taraf da çekiniyor olabilir. “Bir kahve içelim mi?” demek düşündüğün kadar büyük bir şey olmayabilir.
• Net bir plan öner: “Bir ara görüşürüz” çoğu zaman havada kalır. “Cumartesi şuraya gidelim mi?” demek çok daha işe yarar.
• Kendinden biraz bahset: Bir anda çok özel şeyler anlatmak gerekmiyor. Küçük, samimi paylaşımlar bile karşılıklı yakınlığı artırabilir.
• Karşındakini gerçekten merak et: Sadece soru sormak için soru sormak değil, gerçekten neyi sevdiğini ya da ne düşündüğünü merak etmek sohbeti daha doğal yapar.
• Eski bağlantıları da unutma: Uzun zamandır konuşmadığın birine “Aklıma geldin, nasılsın?” diye yazmak bazen yeni bir başlangıç yaratabilir.
• Her tanışmanın arkadaşlığa dönüşmesini bekleme: Bazı insanlarla frekans tutar, bazılarıyla tutmaz. Bu çok normal.

Arkadaşlık kurarken en zor şeylerden biri, her görüşmeyi “Acaba arkadaş olur muyuz?” diye değerlendirmek olabilir. Biraz daha akışına bırakmak işleri kolaylaştırır.

Bazen sadece aynı insanlarla birkaç kez görüşmek, sohbet etmek ve zaman geçirmek yeterlidir. Yakınlık çoğu zaman yavaş yavaş oluşur.

Arkadaş Edinememek Ne Zaman Profesyonel Destek Gerektirir?

Arkadaş edinmekte zorlanmak bir dönem için normal olabilir. Ama bu durum uzun süredir devam ediyor, yalnızlık hissi giderek ağırlaşıyor ve sosyal ortamlardan uzaklaşmana neden oluyorsa, bir uzmandan destek almak iyi olabilir.

Çünkü yalnızlık sadece “çevremde kimse yok” hissinden ibaret değildir. Zamanla insanın kendisiyle ilgili düşüncelerini de etkileyebilir. Kişi “Kimse beni istemiyor”, “Ben insanlarla anlaşamıyorum” ya da “Böyle devam edecek” gibi düşüncelere daha çok kapılabilir.

Şu durumlar varsa profesyonel destek düşünmek faydalı olabilir:

• Yeni insanlarla tanışma fikri bile sende yoğun kaygı yaratıyorsa
• Davetleri sürekli geri çeviriyor ve mümkün olduğunca evde kalmayı tercih ediyorsan
• Uzun süredir kendini yalnız, boş ya da değersiz hissediyorsan
• Uykunda, iştahında ya da enerjinde belirgin değişiklikler olduysa
• Geçmişte yaşadığın dışlanma, zorbalık ya da ihanet yüzünden insanlara güvenmekte zorlanıyorsan
• Yalnızlıkla birlikte umutsuzluk ya da hayatın anlamsız geldiği düşünceleri de artıyorsa

Bunların arkasında tek bir neden olmak zorunda değil. Sosyal kaygı, depresif bir dönem ya da geçmişte yaşanan bazı deneyimler insanlarla yakınlık kurmayı zorlaştırabilir. Bazen kişi bunu uzun süre “Ben arkadaşlık kuramıyorum” diye yorumlar ama asıl mesele başka bir yerde olabilir.

Bu noktada terapi, nelerin seni geri çektiğini daha net görmene yardımcı olabilir. Özellikle bilişsel davranışçı terapi, sosyal ortamlarda ortaya çıkan düşünceleri fark etmek, kaçınmayı azaltmak ve zor gelen durumlara yavaş yavaş yaklaşmak için kullanılabilir.

Destek almak, “tek başıma yapamadım” demek değildir. Bazen sadece neden aynı yerde takıldığını anlamak ve küçük adımları daha sağlam atmak için birinin dışarıdan eşlik etmesi gerekir. Yakın ilişki kurmak öğrenilebilir ve yeniden mümkün hale gelebilir.

Kaynakça

Boothby, E. J., Cooney, G., Sandstrom, G. M., & Clark, M. S. (2018). The liking gap in conversations: Do people like us more than we think? Psychological Science, 29(11), 1742–1756. https://doi.org/10.1177/0956797618783714

Hall, J. A. (2019). How many hours does it take to make a friend? Journal of Social and Personal Relationships, 36(4), 1278–1296. https://doi.org/10.1177/0265407518761225

Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., & Layton, J. B. (2010). Social relationships and mortality risk: A meta-analytic review. PLoS Medicine, 7(7), e1000316. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000316

Hofmann, S. G. (2007). Cognitive factors that maintain social anxiety disorder: A comprehensive model and its treatment implications. Cognitive Behaviour Therapy, 36(4), 193–209. https://doi.org/10.1080/16506070701421313